Samen opkomen voor de belangen van het spelende kind
De spelende jeugd in de hoofdrol. Interdisciplinair werken. Uitwisseling tussen onderzoek, beleid en praktijk. Dat is in een notendop het Platform Ruimte voor de Jeugd. Een club die dit jaar 25 jaar actief is én een nieuwe voorzitter heeft. De komende en gaande vrouw - Carolien Gelauff en Froukje Hajer - overzien samen het speelveld.
“Spelen is zo belangrijk voor kinderen”, stelt Carolien Gelauff. Ze neemt de voorzittershamer bij Platform Ruimte voor de Jeugd over van Froukje Hajer en vertelt: “Spelen is uitproberen, experimenteren, bedenken. Samen afspraken maken, samen tot besluiten komen en weerbaar worden. Daarmee is spelen ook essentieel om te leren functioneren in een democratische samenleving. Intussen heeft ‘spel’ geen serieuze klank: ‘Het is maar spel’. Terwijl spelen zo bepalend is voor het leven van kinderen, is er niemand die zich er verantwoordelijk voor voelt. Het valt onder geen enkel ministerie. Kinderen hebben de macht en middelen niet om er structureel aandacht voor te vragen. Dus moeten wij dat doen.”
Zoveel disciplines
Wat spelen zo ongrijpbaar maakt, is de veelzijdigheid. “Toen we met Ruimte voor de Jeugd begonnen, ontdekten we dat spelen met zoveel disciplines te maken heeft, maar dat we elkaar helemaal niet kenden”, blikt Froukje Hajer terug. “Er ging een wereld voor ons open: niet alleen jeugdwerk en -welzijn, maar ook stedenbouw, gezondheidszorg, verkeer, onderwijs, kinderopvang. Overal zetten mensen zich in voor spel, zonder dat ze dat van elkaar wisten. Door uit te wisselen op inhoud vonden wij elkaar. Dat bleek constructief. We konden onze kennis delen en kregen samen meer voor elkaar dan ieder apart.”
Hart voor kinderen
Dat Ruimte voor de Jeugd interdisciplinair is, trekt Gelauff enorm aan. “Ik heb jaren bij het Nederlands Jeugdinstituut gewerkt op het gebied van de pedagogische basis: jeugdwelzijn, jongerenwerk, opvoeding, ontwikkeling. Spelen is daarbij een belangrijk thema, maar we benaderden het alleen vanaf de sociale kant. Bij Ruimte voor de Jeugd is ook aandacht voor ruimtelijke ordening, verkeer en stedenbouw. Heel boeiend.”
Gelauff ging begin 2025 met pensioen. “Kort daarna zag ik de vacature voor voorzitter van Ruimte voor de Jeugd. Ik verheug me op de samenwerking met bevlogen mensen met een hart voor kinderen. Waarbij mijn ervaring met het bij elkaar brengen van onderzoek, beleid en praktijk zeker van pas zal komen.”
Vrije rol
“Bij Ruimte voor de Jeugd werken we vaak achter de schermen”, aldus Hajer. “We komen in actie waar we de aandacht voor spel in de knel zien komen. Dat doen we uit passie en vanuit onze kennis van spel en het spelende kind. We hebben geen belangen, zijn van niemand afhankelijk en kunnen vrijuit die rol op ons nemen.”
Een mooi voorbeeld is het SamenSpeelAkkoord uit 2019. “Vanuit de overtuiging dat elk kind moet kunnen spelen met andere kinderen hebben we dat met een waaier van partijen uitgebroed en vormgegeven. Nu is het een zelfstandig netwerk dat veel voor elkaar krijgt.” Een ander thema dat Ruimte voor de Jeugd hielp agenderen is spelen en veiligheid. “We signaleerden de negatieve gevolgen van steeds strengere veiligheidsvoorschriften. Daaruit is een hele beweging voortgekomen, met nieuwe inzichten in het belang van risicovol spelen.” De rol van Ruimte voor de Jeugd is daarin vooral het samenbrengen van mensen. “Soms leidt dat tot een zelfstandige beweging, zoals het SamenSpeelNetwerk. Maar thema’s kunnen ook binnen Ruimte voor de Jeugd een plek krijgen als werkgroep. Succesvolle voorbeelden zijn onze werkgroepen Loose Parts Play en Speelruimteambtenaren.
‘Terwijl spelen zo bepalend is voor het leven van kinderen, is er niemand die zich er verantwoordelijk voor voelt. Het valt onder geen enkel ministerie’ – Carolien Gelauff
Kinderrechten
De focus van Ruimte voor de Jeugd wordt mede gestuurd door de voorzitter. “Onze eerste voorzitter was Peter Lankhorst. Hij had politieke contacten en bracht ons in Den Haag.” Zijn opvolger, Josine van den Bogaard, legde de link met de wereld in de gezondheidszorg. Froukje Hajer heeft de kinderrechten ingebracht. “Die bieden een krachtige juridische ingang om spelen te agenderen. Ruimte voor de Jeugd is aangesloten bij het Kinderrechtencollectief en bewaakt daar de aandacht voor spel en recreatie. Hoe krijg je kinderrecht van papier naar de dagelijkse praktijk? Daar ligt voor ons een taak. We werken daar onder andere aan via onze Speelfora, waarbij we steeds een thema rond het recht op spel bespreken en bekijken hoe onderzoek, beleid en praktijk elkaar kunnen versterken.”
Visie op spel
Carolien Gelauff is zeker van plan deze koers voort te zetten. “Want spelen is verre van vanzelfsprekend, een visie op spel ontbreekt vaak. Big Tech is helemaal niet bezig met de belangen van kinderen, terwijl het wel hun leven diepgaand beïnvloedt. Bij de verdeling van de openbare ruimte delft speelruimte keer op keer het onderspit. In de kinderopvang en het onderwijs zie je een focus op cognitieve ontwikkeling. Professionals die met jeugd werken, hebben in hun opleiding vaak amper iets geleerd over spel.”
Vanuit de zorg hierover is onder de vleugels van Ruimte voor de Jeugd het Docentennetwerk Spel ontstaan, waarin docenten van MBO en HBO aandacht vragen voor spel in opleidingen voor jeugdprofessionals. Gelauff: “Het ontwikkelen van een visie op spel, dat vraagt echt onze aandacht, op alle niveaus. Die visie is cruciaal om kinderen te begrijpen en bij ze aan te sluiten.”
Kennis ontsluiten
Gelauff wil zich ook inzetten voor het toegankelijk maken van de kennis over spel. “Die kennis is verspreid, er liggen stukjes bij de verschillende kennisinstituten, bij universiteiten, HBO- en MBO-opleidingen en maatschappelijke organisaties. Een van onze wensen is om die kennis te ontsluiten. Als Ruimte voor de Jeugd kunnen we helpen om dit in gang te zetten. Dat hoeft niet te leiden tot een nieuw instituut. De kunst is om hierin samen op te trekken, samen te spelen met de mensen die allemaal willen dat de wereld een goede plek voor kinderen is.”
Iedereen kan aan de slag
Intussen kan iedereen zelf aan de slag. “Het sociale en fysieke domein moeten elkaar gaan ontmoeten, elkaars taal leren spreken”, is de overtuiging van Gelauff. “Ze hebben echt iets te doen samen. Iedereen kan hiermee aan de slag. Als wethouder of ambtenaar: zoek het contact met die andere werkvelden. Als bewoner: breng het gesprek op gang tussen alle spelers in het fysieke en sociale domein. Zodat we ook lokaal elkaar gaan inspireren, samen optrekken en opkomen voor de belangen van het spelende kind.”
‘Het ontwikkelen van een visie op spel, dat vraagt echt onze aandacht, op alle niveaus’
- Froukje Hajer
Ruimte voor de Jeugd
Ieder kind verdient een veilige en uitdagende leefomgeving, waarin het zelfstandig kan spelen en gezond kan opgroeien. Dat is de overtuiging van Platform Ruimte voor de Jeugd, dat dit jaar zijn 25ste verjaardag viert.
Ruimte voor de Jeugd is een interdisciplinair netwerk van deskundigen op het gebied van jeugd, spelen, speelgoed, gezondheid, welzijn, onderwijs, kinderopvang, sport, verkeer, stedenbouw en jeugdbeleid. In het netwerk gaat het om ontmoeting, kennisdeling, discussie en actie. Samen komen de deelnemers op voor de belangen van het spelende kind.
Ruimte voor de Jeugd heeft een onafhankelijke positie in het maatschappelijk debat en kan zich vrij uitspreken. De organisatie baseert zich daarbij op het Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind.
Froukje Hajer
Carolien Gelauff